achtergrond afbeelding Wij zijn Heerde
 
 Wonen, Werken, Winkelen 
Activiteiten
Cittaslow

Geschiedenis van Wapenveld

Eén van de kernen van de gemeente Heerde is het dorp Wapenveld, dat in 1843 een zelfstandige kerkelijke gemeente werd en daarmee van buurtschap tot dorp werd verheven.

Al ruim vóór 1843 werd Wapenveld genoemd als buurtschap die tot het kerspel Heerde behoorde. In het verleden werd deze buurt ook onder andere namen vermeld, o.m. Wapengelde, Wapenschilt en Waepenvelde. Op een kaart van Christiaam Grooten in 1559 als Wapelfeldt. In de 14e eeuw werden grote stukken grond langs de IJssel ingedijkt en toen kreeg de buurtschap Wapenveld meer ruimte. Vóór die tijd had de IJssel vrij spel tot de zandgronden en de randen van de Veluwe.

Fraterhuis
In 1407 werd begonnen met de bouw van het fraterhuis St. Hieronymus. Het werd gebouwd omdat het fraterhuis in Zwolle te klein was om de broeders te huisvesten. In de buurschap Hulsbergen aan de noordkant van het dorp verbleven tientallen fraters als volgelingen van de Moderne Devotie van Geert Grote. Zij waren van grote betekenis voor de strijd tegen het IJsselwater en de economische ontwikkeling. Ook kregen opvallend veel fraters na hun studie in Wapenveld leidinggevende posten als rector in andere fraterhuizen. Zij bouwden ook een molen op korte afstand van de huidige molen de Vlijt. Het fraterhuis is vermoedelijk in 1578 toen er een beeldenstorm woedde in Hattem en Heerde, verwoest en hield na 165 jaar op te bestaan. De door hen gebouwde molen werd inzet van de strijd tussen de Oranjes en de Spanjaarden. De molen leverde namelijk meel aan de Spaanse troepen in Deventer en werd om die reden door de troepen van Willem van Oranje verwoest. Met de resten van deze molen werd rond 1600 een molen gebouwd op de huidige locatie van molen de Vlijt met als eerste pachter Gerryt Ganseboem. De historische informatie komt van wijlen A. Klein Kranenburg die twintig jaar van zijn leven besteedde aan onderzoek naar de historie van het fraterhuis.

Kanaal zorgt voor ontwikkeling
Oudste deel van Wapenveld, de Bruggenhoek ligt oostelijk van het Apeldoorns Kanaal. In 1824 werd begonnen met het graven van het kanaal. Dat heeft de ontwikkeling van Wapenveld zeer versneld; onder meer de bouw van de papierfabriek in 1838 door Lubertus van Gerrevink was uitvloeisel van deze nieuw waterweg. In 1839 draaide de fabriek tot volle tevredenheid en voor een puur agrarische streek met veel schrijnende armoede onder de dagloners betekende het werk bij de papierfabriek een geregelde bron van inkomsten.

Wapenveld als zelfstandig dorp
Wapenveld behoorde dus kerkelijk bij het kerspel Heerde. Eeuwenlang gingen de kerkbezoekers, al dan niet lopend, langs de Wapenvelder Kerkweg, naar de kerk in het centrum van Heerde. In 1841 werd die kerk verbouwd en in die tijd werd besloten om de Wapenvelders te laten kerken in een schoolgebouw in Wapenveld onder leiding van kandidaat N.T. van Meurs uit Heerde. Door onder meer de grote opkomst ontstond het verlangen naar een eigen kerk. De gelden werden bij intekening verworven en op 7 mei 1843 werd de nieuwe kerk plechtig ingewijd. Op 18 juni 1843 kreeg Wapenveld zijn eerste predikant, ds N.T. van Meurs. Dankzij de bouw van deze kerk werd Wapenveld een kerkelijk zelfstandige gemeente.

Een Wapenvelder is geen Heerdenaar
Juist vanwege deze zelfstandigheid zal een Wapenvelder zich geen Heerdenaar noemen. Voor de buitenwacht is het één gemeente; Wapenveld valt bestuurlijk immers onder Heerde. Maar wie zich hier vestigt merkt al snel allerlei kleine verschillen. Razend interessant om daar tijdens uw bezoek aan deze regio eens op te letten.

 

Heel veel uitleg over de geschiedenis van Wapenveld, waaronder het Fraterhuis, is te vinden op Vriezes Erfgoed. Molen de Vlijt vormt daarbij het middelpunt van historisch Wapenveld. Het is vertrekpunt voor klompenpaden (wandelen), fietstochten, kanovaren op het kanaal of allerlei andere activiteiten.