achtergrond afbeelding Wij zijn Heerde
 
 Wonen, Werken, Winkelen 
Activiteiten
Cittaslow

De geschiedenis van Heerde

De geschiedenis van Heerde begint in 1176, toen Bisschop Godfried van Utrecht de plaatsen Herghe (Heerde) Gaedsbergh (Hattem) en Vorichten (Vorchten) losmaakte van de kerk van Epe. Toen was Heerde echter al een woonkern met een kapel.

Markluiden oudste deel van Heerde
Het oudst benoemde deel van Heerde (in 1025 geregistreerd) is Merclede (Markluiden). Dat Markluiden een nederzetting was waar al vroeg op systematische wijze landbouw en veeteelt werd bedreven, blijkt uit de vroege vermeldingen van een Markluiderenk en een Markluiderbroek. Enk is afgeleid van het Germaanse woord angi en betekent: bij een woonkern behorende akkers. Enkgronden werden in de loop der eeuwen door de bemesting opgehoogd, soms wel een meter. Het woord broek gaat terug naar een Germaans woord dat moeras betekende. Het is een proces van eeuwen geweest om deze lage gebieden te ontwateren en in cultuur te brengen. Pas veel later kreeg het woord broek de algemene betekenis 'laag weide-grasland'.

Kerk Vorchten oudste monument
Het oudste monument in de gemeente Heerde is de kerk van Vorchten. De toren en het schip stammen uit de 13e eeuw. In de 14e eeuw kreeg het schip de huidige kapconstructie, waarbij de muren werden verhoogd en het koor werd vergroot en in de loop van de 15e eeuw kreeg het gotische koor zijn markante verhoogde vorm.

Spoorlijn en kanaal 
Op 21 november 1887 werd de spoorweg Apeldoorn-Hattem in gebruik genomen. De spoorlijn kreeg voor de Noordoost-Veluwe grote betekenis. Na verloop van tijd kregen de twee grootste industrieën van Heerde een eigen aansluiting voor de aanvoer van grondstoffen en de afvoer van producten. Door het oprukkende wegverkeer werd de trein in de naoorlogse jaren steeds minder rendabel. Uiteindelijk reed de dieseltrein in oktober 1950 voor het laatst een rit door Heerde. Een stenen treintje, gebouwd in de nieuwbouw Wilhelminalaan-Duisterestraat met o.a. Wilhelminastaete, staat op de plaats waar vroeger het station stond. Buiten de dorpskernen is een fietspad aangelegd over de oude spoorlijn.

Eenzelfde somber lot onderging het Apeldoorns Kanaal. Het kanaal dat officieel op 13 april 1829 geopend werd voor de scheepvaart liep in eerste instantie van Apeldoorn naar Hattem (IJssel) en vanaf Heerde werd gebruik gemaakt van de oude griftbedding. Toen rond 1860 het kanaal werd doorgetrokken tot aan Dieren met een totale lengte van 54,6 km kreeg het al gauw de naam Apeldoorns Kanaal. Ten noorden van Apeldoorn telde het kanaal vijf houten sluizen, waarvan een bij Heerde (Bonenburgersluis) en een bij Hattem (Hezenbergersluis). Rond 1882 werd het kanaal verbreed tot een bodembreedte van 7,5 meter en door toename van het scheepvaartverkeer werd een tweede verbreding noodzakelijk. Rond 1934 werd de breedte 10 meter. Wie van Dieren naar Hattem wilde varen moest bij ca. 50 bruggen betalen voor het openen ervan zodat het rond 1950 rendabeler werd om goederen via de weg te vervoeren. Een belangrijke illustratie hiervan is dat transportbedrijf Rein de Jong zijn schepen verkocht en er vrachtautos voor terugkocht.

Nieuwe kans Apeldoorns Kanaal
Op 1 januari 1962 werd besloten om het deel tussen Apeldoorn en de Berghuizer papierfabriek (belangrijke gebruiker) te sluiten voor scheepvaart. De rest van de vaarroute volgde allengs. De laatste jaren is er weer volop aandacht voor het Apeldoorns Kanaal en zijn de eerste plannen gerealiseerd om het open te stellen voor (recreatie)scheepvaart. In 2014-2015 is daarvoor een grote investering gedaan. Zo is tussen Hattem en de sluis bij de Bonenburg de wal verstevigd, het kanaal uitgebaggerd en ontdaan van vervuild slib en zijn recreatieve steigers aangelegd en vervangen.

Aanleg A50: snelle verbinding en nieuwe recreatie
Het toenemende wegverkeer leidde o.a. tot de aanleg van de A50, waar ook Heerde in 1973 op werd aangesloten met een tweetal afritten, Heerde (Eperweg) en Heerde-Noord (Kamperweg). Naast het gemak van een snelweg naast de deur leverde het ook een nieuwe recreatieplek op namelijk het Heerderstrand.    

Deze informatie is de geschiedenis in een notendop. Meer, veel meer informatie over de geschiedenis van Heerde, allerlei boeken en attributen zijn te vinden bij de Heerder Historische Vereniging.